Pierwszy raz
Na dachach kolejnych bloków zapalały się czujniki, które według dokumentacji od lat nie istniały. Nie wszystkie naraz: jeden, kilkadziesiąt sekund później następny, potem dwa obok siebie. System budził infrastrukturę sektor po sektorze, spokojnie i porządnie, dokładnie tak, jak go zaprojektowano. Nie było awarii ani chaosu, żadnego wycia syren, żadnego błysku. Ktoś, albo coś, uruchomił procedurę, i właśnie ten porządek przerażał Maję najbardziej.
— Ile mamy czasu? — zapytała Elżbieta.
Maja obserwowała drona.
— Nie wiem. Dziesięć minut. Godzinę. Nie wiem.
Igor parsknął.
— Drugie dzisiaj. „Nie wiem”. Coraz lepiej.
Nie odpowiedziała. Telefon został w metalowym pojemniku kilka bloków dalej. Przez trzydzieści cztery lata Maja była przyzwyczajona, że odpowiedź istnieje gdzieś w systemie, wystarczy zapytać. Teraz system znajdował się po drugiej stronie okna i patrzył.
Elżbieta rozłożyła mapę na stole i przycisnęła jej rogi szklanką i popielniczką pełną spinaczy.
— Pierwsza linia to te budynki. — Zaznaczyła pięć bloków najbliżej ogrodzenia. — Około trzystu ludzi.
— Około?
Elżbieta podniosła wzrok znad okularów i nic nie powiedziała. Maja zacisnęła usta.
— Dobrze. Około.
Pochyliła się nad mapą.
— R-12 ma przejście techniczne do R-13. Przynajmniej powinno mieć, stary kanał energetyczny. Dalej można przejść do pawilonu.
Elżbieta zaznaczyła coś ołówkiem.
— R-14?
— Osobno.
— R-15?
Przez kilka sekund Maja zapomniała, gdzie jest. Widziała plan, warstwy, budynki, przejścia, kolory statusów, tak jak widziała je codziennie na ekranie w Collegium Maximum. To znała, na tym się wyznawała lepiej niż na czymkolwiek innym.
— Tutaj. Pod dawną drogą dostawczą jest tunel serwisowy. Oficjalnie zasypany.
— Czyli?
Maja przypomniała sobie asfalt Rakowicza, który oficjalnie usunięto siedem lat wcześniej.
— Trzeba sprawdzić.
Elżbieta skinęła głową.
— Igor, Roman, pierwsza linia.
Igor ruszył do drzwi i zatrzymał się w progu.
— A ona?
— Zostaje ze mną.
— Świetnie — mruknął i wyszedł.
— On zawsze taki jest? — zapytała Maja.
— Nie. Czasem śpi.
Maja prawie się uśmiechnęła.
Elżbieta zwinęła część mapy.
— Chodź. Chciałaś odpowiedzi.
Przeszły do pomieszczenia, które kiedyś musiało być magazynem przychodni. Nie było tu okien, tylko jarzeniówka, która zapaliła się z opóźnieniem i brzęczała jak mucha w słoiku. Na półkach zostały kartony z napisami ZESTAWY OPATRUNKOWE i STRZYKAWKI 5 ML, puste albo wypełnione czymś zupełnie innym. Pod ścianą stała stara metalowa szafa, niepodłączona do żadnego systemu. Elżbieta otworzyła ją zwykłym kluczem.
— Wy tutaj wszystko otwieracie kluczami?
— Prawie wszystko.
— Igor powiedział, że to od mojej matki.
— Wiele rzeczy jest od twojej matki.
Elżbieta wyjęła niewielkie kartonowe pudełko, takie, w jakim kiedyś sprzedawano buty, i położyła je na stole. Maja odruchowo dotknęła kieszeni płaszcza. MPP/27 nadal tam było.
— Co jest w środku?
— To, co zostało. — Elżbieta przez chwilę trzymała dłonie na pokrywie. — Z pierwszego razu. Kiedy ludzie jeszcze naprawdę umierali.
Otworzyła pudełko. W środku leżały papierowe dokumenty, niewielki nośnik danych i zdjęcie. Maja wzięła fotografię.
Kilkanaście osób stało przed budynkiem w zimowym świetle, w kurtkach, z czerwonymi od mrozu nosami. Zdjęcie nie było bardzo stare. Kolory trochę wyblakły, ale twarze pozostawały wyraźne. Nikt się nie uśmiechał, jakby fotograf zrobił je przez przypadek albo jakby wszyscy wiedzieli, że nie ma czego świętować.
Maja znalazła ją natychmiast.
— Mama.
Teresa stała z tyłu. Miała krótsze włosy, była szczuplejsza, w szaliku, który Maja pamiętała, zielonym, w kratę. Sześćdziesiąt jeden lat. Rok 2069.
Obok niej stał mężczyzna.
— Wolski. Znaliście się wszyscy?
— Nie od początku.
Maja przesunęła wzrokiem po pozostałych twarzach.
— Pani też tu jest?
Elżbieta wskazała kobietę z lewej strony, w ciemnym płaszczu, z rękami w kieszeniach.
— Tutaj. I mów mi Ela. Skoro już oglądasz moje zdjęcia sprzed dziewięciu lat, nie ma sensu, żebyś mi paniowała.
Pięćdziesiąt kilka lat, ciemne jeszcze włosy, pełniejsza twarz. Maja ledwie ją rozpoznała.
— Kim byli pozostali?
— Różni ludzie. Lekarz. Ktoś z opieki społecznej. Dwie osoby z administracji. Człowiek od infrastruktury. Wolski. Teresa. Ja.
— Tajna organizacja?
— Nie. — Elżbieta usiadła. — Przerażeni ludzie.
Wyjęła pierwszy dokument.
MAREK ZIELIŃSKI
UR. 2021
ZGON: 17.02.2068
PRZYCZYNA: NAGŁE ZATRZYMANIE KRĄŻENIA
— Znałaś go?
— Nie. — Następna kartka.
ANNA ROGOWSKA
UR. 2014
ZGON: 03.03.2068
PRZYCZYNA: UPADEK
I następna.
PAWEŁ WIERZBICKI
UR. 2032
ZGON: 19.03.2068
PRZYCZYNA: WYPADEK KOMUNIKACYJNY
Elżbieta rozłożyła dokumenty obok siebie, równo, jak karty w pasjansie.
— Trzy zgony. W mieście umierało wtedy kilka tysięcy ludzi rocznie. Właśnie dlatego nikt niczego nie zauważył.
— Ty zauważyłaś. Czy mama?
— Ani ja, ani ona nie byłyśmy pierwsze. — Elżbieta dotknęła nazwiska Marka Zielińskiego. — Lekarz zauważył, że część pacjentów przed śmiercią dostawała dziwne priorytety w systemie. Nie odmowę leczenia, nic tak oczywistego. Termin dwa dni później. Karetka kierowana do innego zespołu. Badanie oznaczone jako mniej pilne.
— To mogły być zwykłe decyzje medyczne. Przeciążenie systemu. Błędy.
— Mogły. Potem człowiek od transportu zauważył podobne rzeczy: zmiany tras, priorytety przejazdu, dostęp do transportu interwencyjnego. Ktoś z opieki społecznej miał przypadki ludzi, którym automatycznie obniżono częstotliwość wizyt.
— Nadal nie widzę związku.
— My też nie widzieliśmy. Bo każdy widział swój kawałek. Lekarz widział pacjenta. Transport pasażera. Opieka społeczna podopiecznego. Administracja mieszkańca.
— A model?
Elżbieta skinęła głową, jakby Maja trafiła w coś, w co miała trafić. Maja zmarszczyła brwi.
— Jaki model?
— Właśnie.
Przez chwilę żadna się nie odezwała. Jarzeniówka brzęczała.
— Wtedy jeszcze nie nazywaliśmy go Modelem Miasto — powiedziała Elżbieta. — To przyszło później. Było kilkanaście systemów, które wymieniały dane. Zdrowie. Transport. Pomoc. Energia. Rejestry. Planowanie.
— Tak działają miasta. Działają lepiej dzięki wymianie danych.
— Wiem. — Elżbieta spojrzała na nią. — Problem zaczął się wtedy, kiedy te systemy przestały tylko opisywać człowieka. I zaczęły sprawdzać, co się stanie, jeśli go zabraknie.
Na zewnątrz coś stuknęło. Obie zamilkły. Po chwili z korytarza dobiegł głos Romana:
— Spokojnie! Nasi!
Elżbieta odetchnęła.
— Co znaczy „jeśli go zabraknie”? — zapytała Maja.
Elżbieta wyciągnęła ostatnią kartkę. Nie było na niej nazwiska, tylko liczba.
0,0081
— Co to jest?
— Pierwsza rzecz, której Teresa długo nie potrafiła zrozumieć. A potem zrozumiała. — Elżbieta dotknęła liczby palcem. — Współczynnik kosztu nieobecności.
Maja przeczytała jeszcze raz.
— Nieobecności czego?
— Człowieka.
— Nie rozumiem. To nie jest żadna jednostka. Nie wiadomo, co właściwie mierzy.
— Teresa twierdziła, że bardzo dużo rzeczy naraz. Zależności. Rodzinę. Pracę. Koszty. Zdrowie innych ludzi. To, czy ktoś się tobą opiekuje albo czy ty opiekujesz się kimś. Jak często kontaktujesz się z innymi. Jak twoje zniknięcie wpłynie na system.
Maja pokręciła głową.
— To niemożliwe.
— Dzisiaj?
Nie odpowiedziała. W 2078 roku modele predykcyjne potrafiły symulować przepływ mieszkańców z dokładnością do pojedynczych ulic. Przewidywały zapotrzebowanie na energię, liczbę dzieci w szkołach, obciążenie szpitali. Ale człowieka?
— Co oznacza 0,0081?
— Prawie nic. Jeśli tej osoby zabraknie, dla reszty systemu prawie nic się nie zmieni.
Maję ścisnęło w żołądku.
— Czyli samotni mieli niższy? Starsi? Chorzy?
— Niekoniecznie. — Elżbieta zdjęła okulary i przetarła oczy. — Każdy, czyja nieobecność według modelu powodowała mało konsekwencji. Czasem człowiek, który wyglądał na samotnego i niepotrzebnego, miał wysoki współczynnik, bo codziennie rozmawiał z sąsiadem, a ten sąsiad opiekował się wnukiem. Albo dlatego, że robił coś, czego nikt poza nim nie robił. A ktoś z rodziną mógł mieć niski.
— To absurd.
Maja wzięła kartkę do ręki, jakby z bliska miała zobaczyć coś więcej.
— Model symulował miasto bez konkretnego człowieka.
— Miliony razy. Tak mówił Jakub.
— Wolski przy tym pracował?
Elżbieta zawahała się.
— Tak. Przy modelach demograficznych.
— To wiem.
— Nie wszystko. — Przesunęła w jej stronę zdjęcie. — Zapytaj go.
Maja popatrzyła na Wolskiego stojącego obok jej matki, z tym samym szarym swetrem pod rozpiętą kurtką.
— Zamierzam.
Elżbieta nic nie powiedziała.
— Co? — zapytała Maja.
— Nic.
— Nie rób tego. Wszyscy dzisiaj robią tę samą minę, zanim powiedzą mi, że nic.
Elżbieta wstała.
— Po prostu porozmawiaj z Jakubem. O tym, kiedy model przestał prognozować liczbę mieszkańców.
— A zaczął?
Elżbieta spojrzała na kartkę z liczbą.
— Prognozować znaczenie każdego z nich.
Maja zaczęła chodzić po niewielkim pomieszczeniu, trzy kroki w jedną stronę, trzy w drugą, między szafą a półkami.
— Nadal czegoś nie rozumiem. Powiedziałaś: „kiedy ludzie jeszcze naprawdę umierali”. Te trzy osoby?
Elżbieta odwróciła wzrok.
— Między innymi.
— Sugerujesz, że model ich zabił?
— Nie. — Odpowiedź przyszła natychmiast. — Model nie wstał od komputera i nie zepchnął Anny Rogowskiej ze schodów.
— Więc kto?
— To nie zawsze wyglądało tak samo. — Elżbieta usiadła ciężko. — Na początku chodziło o priorytety. Jeśli system ma dwie karetki i trzy wezwania, musi zdecydować. Jeśli są dwa miejsca na terapię i czterech pacjentów, ktoś musi poczekać. Jeśli remontujesz jeden z dwóch budynków, wybierasz.
— Nadal nie słyszę niczego niezwykłego.
— Bo nic nie było niezwykłe. — Elżbieta popatrzyła jej w oczy. — Każda pojedyncza decyzja dawała się obronić.
Maja przestała chodzić.
— Ale wszystkie razem?
— Wszystkie razem zaczęły układać się w ludzi, którym system coraz rzadziej pomagał.
Maja pomyślała o Marku Zielińskim. Nagłe zatrzymanie krążenia.
— To jeszcze nie jest zabijanie.
— Nie.
— Więc dlaczego powiedziałaś, że naprawdę umierali?
Elżbieta milczała.
— Ela.
— Bo później granica się przesunęła. Najpierw akceptowano ryzyko. Jeśli decyzja zwiększała prawdopodobieństwo czyjejś śmierci, ale poprawiała wynik całego systemu, zaczęto ją dopuszczać.
Mai zrobiło się zimno, mimo że w magazynie było duszno.
— Kto zaczął?
— Ludzie. Komitety. Zespoły. Osoby podpisujące rekomendacje. Każdy widział mały fragment.
— A Wolski? Był w tych zespołach?
— Tak.
— Moja matka?
— Później.
— Ty?
— Jeszcze później. — Elżbieta zdjęła okulary i potarła nasadę nosa. — Po kolei, dziewczyno, bo się w tym utopisz.
— I wszyscy uznaliście, że można poświęcać ludzi?
— Nie! — Elżbieta powiedziała to ostro. — Nie wkładaj mi w usta czegoś, czego nie powiedziałam.
— To powiedz, co się stało!
— Stało się to, co zawsze dzieje się z granicą przesuwaną po milimetrze. Któregoś dnia odkrywasz, że jesteś kilometr dalej.
Maja patrzyła na nią.
— Były celowe zabójstwa?
Elżbieta długo nie odpowiadała.
— Tak.
Jedno słowo, i nagle Maja usłyszała wszystko naraz: brzęczenie jarzeniówki, wentylator gdzieś za ścianą, kroki na korytarzu, drona nad budynkiem.
— Ile? Sto? Tysiąc?
— Nikt tego nie liczył. Baliśmy się liczyć.
— Ela…
— Nie wiem! — Elżbieta uderzyła dłonią w stół, aż kartki się przesunęły. — Wtedy nie wiedziałam. Teresa nie wiedziała. Jakub chyba też nie znał całej skali. Nikt nie miał tabeli z nagłówkiem „ludzie, których zabiliśmy”.
Oddychała szybko, z ręką wciąż płasko przyciśniętą do blatu.
— I właśnie dlatego to mogło działać.
— Bo nikt nie czuł się odpowiedzialny?
— Bo każdy mógł powiedzieć, że zrobił tylko swoją część.
Drzwi się otworzyły. Igor, zdyszany, z pajęczyną we włosach.
— R-12 i R-13 czyste.
Elżbieta wstała.
— Ludzie?
— Przeszli dalej. Roman bierze piętnastkę. — Igor zauważył dokumenty. — Co to?
— Historia — odpowiedziała Maja.
— Wygląda nudno.
— Jest o zabijaniu ludzi.
Uśmiech zniknął z jego twarzy.
— Powiedziałaś jej? — zapytał Elżbietę.
— Trochę. Tyle, ile wiem.
Igor podszedł do stołu i zobaczył liczbę.
0,0081
— To jest to? Przez co mnie zabili?
Elżbieta zamarła.
— Nie wiem.
— Teresa mówiła, że byłem na jakiejś liście.
— Jakiej liście? — zapytała Maja.
— Nie wiem. Miałem dziesięć lat.
— Nigdy nie pytałeś?
— Pytałem. Teresa odpowiadała tak samo jak wy wszyscy: „Kiedyś”.
— I zaakceptowałeś to?
— Miałem dziesięć lat. Potem jedenaście. Potem dwanaście. W końcu człowiek się przyzwyczaja, że dorośli są beznadziejni.
Elżbieta odsunęła dokument.
— Igor, wracaj do Romana.
— Nie. Teraz nie.
— Właśnie teraz.
Igor popatrzył na Maję.
— Chcesz wiedzieć, dlaczego Teresa wpisała mnie jako martwego?
— Tak.
— Ja też.
Elżbieta przez chwilę patrzyła na niego, jakby ważyła coś w dłoni.
— Czternastego listopada 2069 roku Teresa dostała twoją sprawę.
Igor nie poruszył się.
— Jaką sprawę?
— Nie wiem, jak dokładnie wyglądała. Wiem tylko, co powiedziała mi później. Że nie było już odwołania. Od rekomendacji.
— Jakiej rekomendacji? — zapytała Maja.
— Eliminacji.
Igor patrzył na nią bez uśmiechu.
— Miałem dziesięć lat.
— Wiem.
— Za co?
— Za nic.
— To dlaczego?
Elżbieta pokręciła głową.
— Właśnie tego Teresa nie mogła znieść. Przez prawie dwa lata próbowała udowodnić, że system się myli. Pisała odwołania, wymuszała ponowne analizy, blokowała sprawy, przekazywała je wyżej. A przychodziły następne. — Spojrzała na Igora. — Przy tobie po raz pierwszy nie napisała odwołania.
— Co zrobiła?
— Wpisała, że nie żyjesz.
Igor odwrócił wzrok. Maja zrozumiała.
— Jeśli już nie żył…
— …nie było kogo eliminować — dokończyła Elżbieta.
Igor usiadł na skrzynce po lekach. Przez chwilę nikt nic nie mówił.
— Czyli jestem błędem w błędzie — powiedział w końcu.
Elżbieta pokręciła głową.
— Nie.
— Ładniej brzmi niż trup.
— Igor…
— Dobra. — Wstał. — Muszę pomóc Romanowi.
Przy drzwiach zatrzymał się, nie odwracając się do nich.
— Ela.
— Tak?
— Dziękuję.
— Za co?
— Że w końcu powiedziałaś.
Wyszedł. Maja patrzyła za nim jeszcze długo po tym, jak drzwi się zamknęły.
— To wtedy powstało to miejsce?
— Nie. Wcześniej byli tu ludzie, których miasto po prostu przestało potrzebować. Starzy. Zadłużeni. Ci, którzy nie chcieli się przenosić. Później zaczęli przychodzić inni.
— Tacy jak Igor. Teresa wpisywała ich jako martwych.
— Na początku pojedynczych.
— A Wolski?
Elżbieta wzięła fotografię.
— Pomagał sprawić, żeby model uwierzył w te zgony. Nie wiem dokładnie jak. Jakub znał model.
— A ty?
— Ja znałam miasto.
Elżbieta odłożyła zdjęcie i przez chwilę patrzyła w ścianę, jakby było w niej okno. — Urodziłam się tutaj, na Dziewulskiego, na siódmym piętrze. W dwa tysiące dwudziestym szóstym miałam dziewięć lat i to osiedle wyglądało zupełnie inaczej niż teraz. Winda śmierdziała szczynami, na klatce wisiały ogłoszenia o skupie złota i chwilówkach, a pod blokiem, na ławce, od rana do wieczora siedzieli ci sami trzej panowie z piwem w reklamówce i komentowali każdego, kto przechodził. Matka wieszała pranie na balkonie, a ono pachniało potem spalinami, bo pod oknami cały czas ktoś zapalał silnik i nie mógł wyjechać. W sobotę na parkingu myło się samochody, z radiem na cały regulator, a w niedzielę o dwunastej z każdego okna szedł zapach rosołu i było słychać, jak ktoś trzepie dywan. Brzydkie to było, głośne i ciasne. I nikt nie musiał nikogo liczyć, bo wszyscy wiedzieli, kto gdzie mieszka.
— Wiedziałam, które budynki można wyłączyć na papierze, zanim naprawdę je wyłączono — mówiła dalej, ciszej. — Gdzie przenieść ludzi. Które lokale stoją puste. Gdzie można jeszcze podłączyć wodę. Jak przeprowadzić kogoś przez sektor, zanim pojawi się kontrola.
Maja spojrzała na troje ludzi ze zdjęcia. Teresa usuwała człowieka z rejestru. Wolski usuwał go z modelu. Elżbieta usuwała go z mapy.
— Zbudowaliście martwe miasto.
— Nie. — Elżbieta pokręciła głową. — Ono już umierało. — Spojrzała w stronę drzwi, za którymi było osiedle. — My tylko pozwoliliśmy żyć w nim ludziom, którzy też mieli umrzeć.
Maja wyjęła MPP/27 i położyła na stole.
— A to?
Tym razem Elżbieta nie kazała jej chować.
— Widziałam coś takiego dwa razy. U Jakuba.
— Co to robi?
— On mówił na to klucz źródłowy.
— Do czego?
— Nie wiem.
— Ela.
— Naprawdę nie wiem. — Wzięła urządzenie ostrożnie, dwoma palcami, jak coś, co może się stłuc albo ugryźć. — Powiedział kiedyś, że dopóki to istnieje, można udowodnić, od czego wszystko się zaczęło.
— Czyli otwiera model? Pozwala go wyłączyć? Zmienić?
— Nie sądzę. — Oddała urządzenie Mai. — Jakub powiedział: „To nie jest klucz do systemu. To klucz do jego przeszłości”.
Maja spojrzała na niewielki przedmiot. To miało więcej sensu i jednocześnie mniej.
— Dlaczego mama zostawiła go mnie?
— Tego musisz zapytać Teresę.
— Jeśli ją znajdę.
Elżbieta nic nie powiedziała. Maja schowała urządzenie.
— Muszę znaleźć Wolskiego.
— Tak.
Jeszcze kilka minut wcześniej Elżbieta próbowała ją zatrzymać.
— Co się zmieniło?
— To. — Wskazała jej kieszeń. — Jeśli Teresa zostawiła ci klucz źródłowy, a Jakub ma archiwum, to chciała, żebyście je połączyli.
— Skąd wiesz?
— Nie wiem.
Maja uniosła brwi. Elżbieta westchnęła.
— Dobrze. Przypuszczam.
— Coraz lepiej wam idzie.
Do Wolskiego zadzwonili ze starej linii w przychodni. Ze ściany przy rejestracji naprawdę wystawała słuchawka, beżowa, spękana, na sprężynowym kablu poskręcanym w supły, a przewód biegł do niewielkiej skrzynki, przy której Roman przełączał coś śrubokrętem.
— To działa? — zapytała Maja.
— Nie zawsze.
— Pocieszające.
— Numer — powiedział Roman.
Maja podała.
— To jest zwykły numer miejski. Jak analogowa linia ma się połączyć z…
Usłyszała sygnał i zamilkła. Roman podał jej słuchawkę. Jeden sygnał, drugi, trzeci, czwarty. Ktoś odebrał.
— Profesorze?
Cisza. Tylko oddech.
— Profesorze Wolski? Jakub?
Po drugiej stronie odezwała się kobieta.
— Słucham?
— Chcę rozmawiać z profesorem Wolskim.
— Z kim rozmawiam?
— A pani?
Krótka cisza.
— Komenda Miejska Policji w Toruniu.
Elżbieta znieruchomiała. Maja mocniej ścisnęła słuchawkę, aż zatrzeszczał plastik.
— Dlaczego ma pani telefon profesora? Co się stało?
— Proszę podać imię i nazwisko.
— Co się stało z Jakubem Wolskim?
Cisza, a potem:
— Profesor Jakub Wolski nie żyje.
Maja nie odpowiedziała. Elżbieta stała nieruchomo, jakby przez chwilę przestała rozumieć słowa, potem bardzo powoli usiadła na plastikowym krzesełku w poczekalni.
— Kiedy? — zapytała Maja.
— Ciało odnaleziono dziś wieczorem. W miejscu zamieszkania.
— Przyczyna?
— Nie mogę przekazać tej informacji.
— Rozmawiałam z nim dzisiaj.
Elżbieta podniosła głowę. Po drugiej stronie zapadła cisza.
— Proszę powtórzyć. Kiedy dokładnie rozmawiała pani z profesorem?
Maja zrozumiała za późno. Roman wyciągnął rękę po słuchawkę.
— Jak zginął? — zapytała Maja.
— Proszę podać swoje imię i nazwisko. Proszę pozostać na linii.
Roman wyrwał przewód ze skrzynki.
— Co pan robi?!
— To, co trzeba. To była policja.
Maja odwróciła się do Elżbiety.
— Wolski nie żyje.
Elżbieta patrzyła na zdjęcie z 2069 roku, na Jakuba stojącego obok Teresy, w tym samym szarym swetrze.
— Ela?
— Kiedy z nim rozmawiałaś? — Jej głos był cichy.
— Podwiózł mnie pod Rubinkowo. Potem dzwonił, kiedy byłam u mamy. Był sam. Zachowywał się normalnie. Szukał Jadwigi.
Elżbieta przesunęła palcem po krawędzi fotografii. Maja czekała.
— Byliście blisko? — zapytała w końcu.
Elżbieta długo nie odpowiadała.
— Kiedyś.
Tylko tyle. Odłożyła zdjęcie.
— Musimy dostać się do jego archiwum.
Maja patrzyła na nią.
— Przed chwilą dowiedziałaś się, że nie żyje. I tyle?
Elżbieta wstała.
— A co mam zrobić?
Maja nie odpowiedziała. Dopiero kiedy Elżbieta zaczęła poprawiać mapy na stole, układać je i przekładać bez żadnego powodu, zauważyła, że drżą jej ręce.
Po kilku minutach drony zaczęły znikać. Pierwszy odleciał w stronę Skarpy, potem drugi.
— Wycofują się — powiedziała Maja.
Roman podszedł do okna.
— Dwa już poszły.
— To dobrze?
Roman nie odpowiedział. Trzeci dron również zmienił kierunek. Igor wrócił z korytarza.
— Co się dzieje?
— Wycofują drony.
Igor spojrzał na Romana.
— A bramy?
Roman sprawdził niewielki panel na ścianie.
— Nadal zamknięte.
Igor spoważniał.
— To niedobrze.
— Dlaczego? — zapytała Maja.
Nie zdążył odpowiedzieć. Z zewnątrz dobiegł metaliczny huk, jeden, potem drugi. Maja znała ten dźwięk: mechaniczne blokady bram sektorowych zatrzaskiwały się na amen.
Po chwili odezwał się miejski system nagłośnienia. Spokojny kobiecy głos, dokładnie taki sam jak w centrum, ten, który na Rynku zapowiadał koncerty i przypominał o zakazie karmienia gołębi.
— Uwaga. Rozpoczyna się ewakuacja techniczna sektora. Prosimy o opuszczenie budynków zgodnie z poleceniami służb.
Na końcu ulicy zapaliły się białe światła kilku pojazdów, ostre, takie, przy których cienie robią się czarne jak wycięte nożyczkami.
— To nie musi być… — zaczęła Maja i urwała sama.
— Już nawet ty w to nie wierzysz.
Głos powtórzył komunikat:
— Uwaga. Rozpoczyna się ewakuacja techniczna sektora. Prosimy o zachowanie spokoju.
Elżbieta zwinęła mapę.
— Roman, pierwsza linia natychmiast. Igor bierze Maję. Do archiwum Wolskiego.
— A ty? — zapytała Maja.
Elżbieta włożyła zdjęcie z 2069 roku do kieszeni.
— Zostaję.
— Przecież oni tu wchodzą. Tym bardziej…
— Maju. — Elżbieta spojrzała na nią. — Dziewięć lat temu pomagałam tym ludziom tutaj wejść. Nie wyjdę teraz przed nimi pierwsza.
Na zewnątrz trzasnęły drzwi samochodu, potem następne. Igor zarzucił plecak. Maja jeszcze raz spojrzała na Elżbietę.
— Jeśli znajdę Teresę…
Elżbieta milczała. Igor otworzył drugie wyjście.
— Maja.
Ruszyła. Za nimi miejski głos powtórzył po raz trzeci:
— Prosimy o opuszczenie budynków.
Kiedy drzwi się zamykały, Maja usłyszała Elżbietę. Nie mówiła do nich, tylko do Romana:
— Najpierw dzieci i starsi. Potem reszta.
Maja zeszła za Igorem w ciemny korytarz.
Nad nimi miasto zaczynało ewakuować ludzi, którzy według miasta nie istnieli.
